"Yedi" ("Se7en") ve "Dövüş Kulübü" ("Fight Club") gibi unutulmaz filmlerin yönetmeni David Fincher, San Fransisco körfez bölgesini dehşete boğmuş ve onlarca yıl boyunca şifreleri ve mektuplarıyla dört ayrı yargı bölgesinin yetkilileriyle alay etmiş bir seri katilin gerçek hikâyesine dayanan gerilim filmi "Zodiac"la, yine 'oyun'lu bir filme hayranlarının karşısına çıktı.

Jake Gyllenhaal, Mark Ruffalo, Robert Downey Jr., Anthony Edwards, Brian Cox, Elias Koteas ve Philip Baker Hall gibi usta oyuncuların rol aldığı filmin senaryosu, Robert Graysmith'in (ki kendisini filmde Jake Gyllenhaal canlandırıyor) yazdığı kitaba dayanarak James Vanderbilt tarafından kaleme alınmış.

Bu filmi ilginç kılan şey, seri katilin peşine düşen insanlar hakkında olması. Film bir şeye böylesine saplantı duyup, gerçek hedefinizi gözden yitirince neler olduğunu ortaya koyuyor. Senaryonun 'yaşanmış' olaylara dayanması ise filmi daha de heyecan verici kılıyor. Filmin merkezinde yer alan Robert Graysmith'i canlandıran Jake Gyllenhaal'ın bu rolü kabul etmesinde de filmin bu yönü etkili olmuş: Oyuncu, "Senaryoyu ilk okuduğumda, özellikle cinayetleri dehşet verici buldum. Sayfaları çevirdikçe, 'Bu gerçek; hakikaten olmuş bir şey' diye düşündüm ve hemen bu projeye dahil olmak istedim" diyerek filmle ilgili heyecanını dile getiriyor.

Uzun ve kapsamlı bir araştırma sürecine dayanan "Zodiac" için yapımcılar davayı yürüten memurlarla da yakın bir çalışma içine girmişler. İsterseniz bu araştırmanın bir kısmına göz atalım ve geçmişten bugüne Zodiac olayının ana hatlarının izini sürelim...

Filme dayanak olan gerçekler...

Zodiac olayının ABD'de gündeme bomba gibi düşüp uzun süre kamuoyunu meşgul etmesinde, seri katilin yerel ve ulusal gazetelere gönderdiği ve ana sayfada basılmasını talep ettiği mektupların büyük etkisi vardı. Yunan sembolleri, Mors alfabesi, hava sembolleri, deniz kuvvetleri flamaları, astrolojik simgeler ve farklı alfabeleri kullanarak yazdığı şifreli mektuplar, uzun uğraşlar sonunda ancak deşifre edilebiliyordu. 1 Ağustos 1969'da, San Francisco Chronicle, The San Francisco Examiner ve The Vallejo Times-Herald gazetelerinin genel yayın yönetmenlerine mavi keçeli kalemle özensiz bir el yazısıyla yazılmış bu mektupların ilkinde şöyle diyordu Zodiac: "Bu şifreyi gazetenizin kapağına basmanızı istiyorum. Bu şifrede benim kimliğim gizli. Eğer bu şifreyi 1 Ağustos 1969 Cuma günü öğleden sonraya kadar basmazsanız, Cuma gecesi önüme geleni öldürürüm. Bütün haftasonu dolaşıp, geceleri yalnız başına gezenleri öldürürüm..."

CIA, FBI, Ulusal Güvenlik Ajansı ve Deniz Kuvvetleri İstihbaratı'nın şifre çözücüleri tıkanmışlardı. Katilin şifresi çözülemiyordu. Ta ki North Salinas Lisesi öğretmeni Donald Gene Harden çocukken meraklısı olduğu bu konuya eğilmeye karar verip, uzmanların çözemediğini çözene dek: Mektupta, katilin öldürme nedeni ve muhtemel kimliği, ya da kendisiyle bağlantılı bir kimlik. Katil kriptogramda ismini vermeyeceğini söylediği için, Harden eşiyle birlikte anagramın Robert Emmet The Hippie olduğunu düşünmüş. Harden çiftinin ismin şifresini çözmelerinden ancak 23 yıl sonra, Ağustos 1992'de polis baş şüpheli Arthur Leigh Allen'ın lisede kendi gibi okulun yüzme takımında yer alan Robert Emmett Rodifer'ı kıskandığını öğrendi. Rodifer üniversite sırasında hippi olmuş ve sonra Almanya'ya taşınmıştı.

David Fincher, filmde 'belirsizlik' üzerine kurduğu yaklaşımın, bu tür kanıtlar konusunda uzmanların bir türlü fikir birliğine varamaması olduğuna dikkat çekiyor: "İnsanlar bu ilk anagramın anlamı konusunda bile hâlâ fikir birliğine varamıyor. 35 yıl sonra bile, tüm uzmanlar için mutlak bir doğru yok."

Zodiac'tan gelen benzeri mektuplar onlarca yıl devam etti. Bu mektuplar bazen sadece polis güçlerinin bildiği korkunç ayrıntılar ve kurbanın kana bulanmış gömleğinden bir parça gibi somut kanıtlar, bazen de toplu halde birçok çocuğu öldürme planı çerçevesinde ayrıntılı bir bomba ya da keskin nişancı tehdidi içeriyordu.

"Bu davanın en heyecan uyandıran yanı, kuşkusuz, Zodiac'in bize postaladığı hâlâ çözülememiş kodlar" diyor 'Zodiac' kitabının yazarı Graysmith ve ekliyor: "Filmi izleyen ya da kitapları okuyan birinin Zodiac'ın bize ismini ve yerini yazdığını söylediği iki kriptogram ve haritayı çözebileceği konusunda umudumu koruyorum."

Davayı soruşturan memurlardan Dave Toschi bugün bile Zodiac'ın Arthur Leigh Allen olduğundan emin:"Erkek kardeşi ve erkek kardeşinin karısı da katilin o olduğuna inanıyordu. Birgün Allen'ı görmeye gittik. Annesinin verdiği bir saat takıyordu. Saati görmek istediğimi söyledim. Bu, Zodiac marka bir saatti ve üzerinde mektuplardaki simge vardı. Allen annesinin evinin bodrumunda yaşıyordu. Zodiac da bomba yaptığı bir bodrumdan söz ediyordu. O dönemde her binada bodrum bulunmuyordu. Allen'a işaret eden o kadar çok şey vardı ki... "Sonunda" diyor Toschi, "binlerce şüphelinin, ve davanın soruşturmasında yer alan tüm o insanların ardından Z davası, biz ona bu adı vermiştik, Bill'le bana kaldı. Sonra da katil yeraltına indi."

Geriye dönüp baktığında, Toschi, 'Z'nin Kaliforniya'daki ilk 'birden çok yargı bölgesinde yürütülen' polis soruşturması olduğunu söylüyor. "Bu davadan önce, kural olarak departmanlar arasında organize bir çaba yoktu. Sanırım Bill'le ben bazı kişilerin ayağına bastık çünkü davanın üstüne fazla gittik. Ama o katil Zodiac Katili'ydi. Tek istediğimiz bu davayı çözüp yolumuza devam etmekti" diyor dedektif.

1992 yılında, yetkililer Allen'a karşı yeni bazı kanıtları değerlendirdiler: Bunların arasında Allen'ın Fresno caddesindeki evinin altından çıkarılan bombalar, katilin elinden canlı kurtulan az sayıda insandan biri olan Mike Mageau'nun yaptığı teşhis ve Allen'ı ilk ele veren kişi olan Don Cheney'ye uygulanan ve doğruyu söylediğini kanıtlayan yalan testi bulunuyordu. Bu kanıtlar Solano Bölge Savcısı tarafından verilecek karara dayanak oluşturacaktı. Allen'ın tutuklanıp tutuklanamayacağını, Vallejo ve Solano County'deki Zodiac cinayetlerinden ötürü kendisine dava açılıp açılamayacağını bu karar belirleyecekti. 28 Ağustos 1992'de bu karar henüz verilemeden Arthur Leigh Allen, Fresno Caddesi'ndeki evinde kalp krizi geçirerek öldü.

Bugün "Z" davası hâlâ açık. Eğer hayattaysa, katil hâlâ serbest...