‘Yeni Yıl' kavramı, her sanat gibi sinemayı da yakından ilgilendirmiş. Sinemacılar, Noel hazırlıklarına, yılbaşı eğlencelerine, 31 Aralık gecesinin bitim anının hemen öncesi ve sonrasına oldum olası ilgi duymuş, bu özel anı kimi zaman tema, kimi zaman da motif ya da ayrıntı olarak kullanmışlar. 'Geriye sayım' olanağı vermesi ve garip bir gerilim içermesi bakımından bulunmaz nitelikteki bu zaman dilimi, karanlık, esrarengiz bir fon oluşturmak için de ele alınmış, olaylar tümüyle mizaha, gırgıra, şamataya da boğulmuş, bazen de hüzün ve acı egemen olmuş. İşte, sinema tarihinden seçtiğimiz, çoğu ülkemizde gösterime girmiş, televizyon ekranlarında izlenmiş ünlü yılbaşı-Noel filmleri: Bond’un bir önceki macerası Dünya Yetmez’in bir bölümü Türkiye'de, Kız Kulesi'nde geçiyordu bilindiği gibi. Filmin finalinde Pierce Brosnan güzel mesai arkadaşı Denis Richards'a (ki canlandırdığı kızın adı Christmas'dı!), "Hep Türkiye'de bir Christmas yaşamak-yapmak isterdim" diyor ve ülkemizde bir kutlamaya hazırlanıyordu! Aslında bir dil oyunu yapıp İngilizce de ‘hindi’ anlamına gelen Turkey’yi kullanarak espriyi tamamlıyordu kendince. Stanley Kubrick'in Gözleri Tamamen Kapalı filmi, Noel kavramının beyazperdedeki en özgün kullanımlarından birini çıkartmıştı karşımıza. Geleneksel ışıltılı ağaçlar, film boyunca hemen her sahnede gözümüze çarpmış, Kubrick, karakterleriyle birlikte seyirciyi de 'bitim anına' doğru sürüklemişti. Tom Cruise, sonunda evine döndüğünde Noel ağacındaki ampulleri kapatmış, Stanley Kubrick Noel'i çok karamsar biçimde kutlamıştı. Frank Capra ve Şahane Hayat
Henry Edwards'ın 1935 yapımı 'Bir Noel Şarkısı-Scrooge' filminde, çevresindeki herkese kötü davranan, 'kalp kırma' ustası yaşlı ve cimri bir adamın yaşamının, Noel gecesi kendisini ziyarete gelen üç hayalet sayesinde değişmesini izleriz.
Frank Capra da 1946 tarihli Şahane Hayat’da’ta ömrü boyunca başarısız olduğunu düşünen, hiçbir isteğini gerçekleştiremeyen George Bailey'in yaşamını değiştirir ama Noel gecesi nehre atlayarak intihar etmek isteyen adamın dünya değiştirmesine izin vermez. Çünkü 'yukarıda', insanların gereksiz yere kendilerini öldürmelerine engel olmak isteyen birileri vardır... Noel'de İntihar
'Noel'de intihar' deyince, Nora Ephron imzalı 'Çifte Sevgili-Mixed Nuts' (1994) akla geliyor. Romantik komedilerin yönetmeni, Fransız komedisi 'Le Pere Noel Une Ordure'nin Amerikan versiyonunda Noel gecesinde Acil İntihar Yardım Hattı'nda çalışan insanların öyküsünü anlatmıştı. Bir başka Ephron filmi Sleepless in Seattle da (1993) annesi ölen küçük çocuğun Noel dileğinin gerçekleşmesinden sonra doğan aşka odaklanmıştı. 'Afacan çocuk' modasını yeniden başlatan film olarak bilinen Home Alone-Evde Tek Başına (1990), eğer Noel tatili için Paris'e giden ebeveynleri, 'orduya bedel' bir çocuğu evde unutmasalardı, asla yaşanmayacak olan serüvenleri getirir karşımıza. Suçiçeği olduğu için Noel'i evde geçirmek zorunda kalan afacanın yol açtıklarına ise serinin üçüncü filminde tanıklık ederiz. Bir 'baş belası' da Joe Dante'nin Gremlinler"inde (1984) belirir. Yeni yıl armağanı olarak verilen, oyuncak benzeri, Çin kökenli hayvancıklar, insanlardan iyi muamele görmedikleri için canavarlaşıp dehşet saçmaya başlarlar. Alman yönetmen Caroline Link'in 'Sessizliğin Ötesinde-Jenseits Der Stille' (1996) filminde de bir Noel armağanı büyük değişikliklere yol açar. Çocukluğundan beri sağır anne babasına bakan Lara, halasının Noel'de armağan ettiği klarnet sayesinde bambaşka bir dünyasının büyüsüne kapılır. Yeni Bin Yıl ve Tuhaf Günler
Kathryn Bigelow, Strange Days (1995) filminde yeni binyılı kutlama hazırlıklarının yapıldığı, şiddet ve kaosun egemen olduğu Los Angeles'a götürür seyirciyi. Tarih 30 Aralık 1999'dur ve dijitalleşen yeraltı dünyasında yepyeni bir yasadışı bir eğlence ortaya çıkmıştır. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nin 1999 yılı programındaki 'Millennium Projesi: Yönetmenlerin Gözüyle 2000' başlıklı 10 filmlik özel bölüm de, değişik yönetmenlerin elinden çıkan örneklerle, 2000'e genellikle bir gün kala yaşananları öykülemişti. Bin yılın sonunu hapishanede geçirmek istemeyen adam, 'Gece Yarısı-Meia Noite'de; güzel yardımcısı Magdalena'yla birlikte 31 Aralık 1999'da New York'taki JFK havaalanına gelen İsa, 'Yaşam Kitabı-The Book of Life'da; 30 Aralık'ta Belçika'nın iki ayrı etnik bölgesi arasındaki sınırda kızarmış patates satmaya çalışan Albert, 'Duvar-Le Mur'da; 2000'i ıssız adada kutlamak isteyenler 'Issız Ada-Les Sanguinaires'da öykülenmişti. Claude Miller'in, bir polis müfettişiyle bir zanlının yılbaşı gecesi sabaha dek süren ikili oyununu anlattığı 'Gözaltı-Garde a Vue' (1981); Bille August'un, Noel'e dört gün kala apartmanın çatısından düşerek ölen Gröndland'lı küçük çocuğun ölümünün ardındaki sır perdesine yönelen Smilla ve Karlar-Smilla's Sense of Snow' (1996); çok saygın bir yılbaşı partisini izlemekle görevlendirilen gazetecinin bir eşcinsel cinayetini aydınlatma çabaları etrafında gelişen Clint Eastwood filmi "İyi ile Kötünün Bahçesinde Geceyarısı" (1997); yılbaşı tatili için Los Angeles'a gidenleri taşıyan uçağı ele geçiren psikopat mahkumun yol açtığı dehşeti sergileyen Robert Butler imzalı Turbulence (1997); John Amiel'in, tam yılbaşı gecesi saat 24.00'e ayarlı, bilgisayar destekli büyük soygunu öykülediği Entrapment da (1998), yeni yıl temalı polisiye-aksiyon örnekleri olarak öne çıktılar. W. S. Van Dyke'ın 1934'de çektiği, Noel zamanında, karısı ve köpeğinin yardımıyla çok ilginç bir cinayeti çözmeye çalışan New York'lu dedektifi anlattığı mizahi gerilim filmi 'The Thin Man''i de unutmayalım elbette. William Dieterle imzalı 1944 yapımı 'Hoşçakal Sevgilim-I'll Be Seeing You' da Noel ve hapishane ilişkisine iyi bir örnek oluşturuyor. Hüküm giymiş genç bir kadın Noel'de kısa bir süre için serbest bırakılır ve savaşın yıkımına uğramış, psikolojik tedavi gören bir askerle tanışır. Sonunda hapishaneye geri döner ama artık unutamayacağı bir anısı vardır. Noel Baba
Özel yaşamında sorunları bulunan genç rahibe Noel öncesinde yardım etmesi için gönderilen yakışıklı melek, Penny Marshall'ın 'Aşk Meleği-The Preacher's Wife' (1996) filminde Noel Baba'nın tersine 'gönül çelen' olarak resmediliyor ama işin 'fıttırıklık' dozu, Henry Selick'in 1993'te çektiği 'Noel Kabusu-The Nightmare Before Christmas'da Noel ülkesini keşfe çıkan ve Noel Baba'yı kaçırarak yerine geçmek isteyen 'Balkabağı'nın macerasındaki kadar artmıyordu. Bir 'Noel Baba yerine geçme' öyküsüne de John Pasquin'in 'Santa Clause'nda (1994) rastlanıyor. Noel Baba damdan düşerek ölür. Evin sahibi onun kıyafetlerini giyerek, küçük oğluyla birlikte ilginç bir maceraya atılır ve büyük bir değişim yaşamaya başlar. Bu Noel macerası öylesine ilgi gördü ki ABD vizyonunda ikincisi de çekildi ve şimdi bizim de sinemalarımızda.
Ted Kotcheff'in 'Borrowed Hearts'inde ise şirketini kurtarmak isteyen bir adam, iyi bir aileye sahip olduğunu kanıtlamak zorundadır. Yanında çalışan bir kadından, Noel süresince karısı gibi davranmasını ister. Les Mayfield imzalı 34. Cadde'de Mucize (1994) küçük bir kızın Noel mucizelerini keşfedişini öykülüyordu. Sevecen bir adam büyük bir mağazada kendisinin gerçek Noel Baba olduğunu söyler ama altı yaşındaki Susan'ın bazı kuşkuları vardır... Visconti ve Kieslowski
Dany Levy'nin Sessiz Gece’sinde (1995), Noel arefesinde sevgilisine telefon eden ve nerede olduğunu söylemeyerek garip bir 'koz paylaşımı'na yol açan genç kahramanıyla;
dört yönetmenli 'Dört Oda-Four Rooms'un (1995) 'Garip Karışım' adlı ilk bölümündeki otel görevlisi, çok farklı bir yılbaşı düşlemişler ama altı cadı, yılbaşı gecesi otelin balayı suitini tutunca ve bol miktarda yaşam sıvısı-sperme ihtiyaç duyunca, olaylar çığrından çıkmıştı. Eleştirmenlikten gelen İngiliz yönetmen Lindsay Anderson, 'Noel Dışında Her Gün-Everyday Except Christmas' (1957) ile 'Salt en tepede olanlara değil, sıradan insanlara da dürüstlüğün önemini duyurmak' istemişti.
Luchino Visconti ise 'Masumlar-L'Innocente' (1975) filminde, belki de beyazperdenin en sarsıcı Noel'inden bir kesit getirir karşımıza. İstenmeyen bir bebek, Noel ayini için herkesin dışarıda olduğu sırada pencerenin kenarına bırakılır ve gecenin ayazına terk edilir... Ve Krzystof Kieslowski de ilgisiz kalmamıştır Noel'e. 'Dekalog 3' (1988), kutlamaların yapıldığı, armağanların verildiği, şampanyaların patladığı evin kapısını çalan asık yüzlü kadının neden olduğu 'arayış'a odaklanır. Yılbaşı Sinemasına Diğer Katkılar
Paul Shapiro'nun 'Lotus Oburları-Lotus Eaters'inde (1993), Noel yemeği, bir kadının kocası tarafından aldatıldığını öğrenmesine neden olur. Sonradan her şey tatlıya bağlansa da, Noel de yemek de zehir olmuştur. Usta yönetmen John Huston da 'Ölüler-The Dead' (1987) filminde yüzyıl başında Dublin'de, iki yaşlı bayanın bir Noel partisi düzenlemelerini, arkadaşları ve akrabalarını çağırmalarıyla yaşananları öyküler. Sandrine Veysset, 'Noel'de Kar Yağacak mı?-Will it Snow for Christmas? ' ile (1996) yedi çocuklu ama evlenmemiş bir annenin yaşamına girerek, Noel'i bir umut ışığı olarak görür ve gerçekte bir 'güzel sanat' olan anne sevgisinin saçtığı ışıkla özdeşleştirir. Wayne Wang'ın ülkemizde oldukça sevilen 'Duman-Smoke' filmi Paul Auster'ın 'Auggie Wren'in Noel Öyküsü' adlı yapıtından uyarlanmıştır. Finalde de çok dokunaklı bir Noel öyküsü anlatılıyordu anımsanacağı gibi. Arnold Scwarzenegger, Brian Levant'ın yönettiği 'Babam Söz Verdi-Jingle All the Way' de (1996), karısı ve çocuğuna gerekli zamanı ayıramayan, dolayısıyla oğlunun Noel'de çok istediği oyuncağı almayı ihmal eden zavallı babayı canlandırır. Son gün boyunca panik içinde oradan oraya koşuşturur Schwarzenegger. Don Hart'ın 1949'da çektiği aynı adlı filmin yeni versiyonu Alan Myerson imzalı 'Sürpriz Aşk-Holiday Affair' de bir Noel alışverişi çerçevesinde biçimlenir. Karizmatik ve yakışıklı satıcı Steve Masontam yılbaşı canlılığının yaşandığı günlerde çalıştığı mağazaya oyuncak tren almak için gelen Jodie'ye aşık olur. Ve yine bir mağazadayız: 'Geç Kalan Sevgi-Falling In Love' (1984)... Ulu Grosbard , Noel alışverişinin telaşı içinde tanışan kadınla erkeğin, ikisi de evli oldukları için girdikleri yasak aşka odaklanır... Bir alışveriş öyküsü de John Guillermin'den; 'The Crowded Day' (1954) Noel alışverişi sırasında onca kalabalık karşısında beş tezgahtarın çektiği sıkıntıyı anlatır.
John Frankenheimer'ın çok yakın tarihli Soygun-Reindeer Games’i de hep Noel ve Noel Baba esprisi içinde gelişir. Soyguncu takımı, Noel Baba kıyafetleri giyerler ve kendilerine 'Noel Baba'nın cinleri', 'Noel Baba'nın cüceleri' derler. Birbirlerine 'Bir baca bulup içine düşsen' türden espriler yaparlar, Noel zamanı satışların arttığını belirten gazete haberinden hareketle İkinci Noel'in perakende satışları daha da artıracağını söyleyip tüm ABD'ye ilginç bir öneride bulunurlar. Arlene Sandford da Noel'e Amerikan kolej gençlerinin her zamanki havası içinde yaklaşır ve 'Yılbaşında Evdeyim-I'll Be Home for Christmas' (1988) ile farklı bir koşuşturmacadan manzaralar sunar. Michael Curtiz'in 1954 tarihli, Bing Crosby ve Danny Kaye'li 'Beyaz Noel-White Christmas'ı; Fellini'nin, televizyondaki Noel eğlence programı için 30 yıl sonra buluşan iki dansçının öyküsünü anlattığı 'Ginger ve Fred'i (1985); Macar yönetmen Ildıko Enyedi'nin, yolları yıllar önce ayrılmış ikiz kız kardeşlerin öyküsü üzerinden 1899'un yılbaşı akşamında Şark Ekspresi'nde yaşananları anlattığı '20. Yüzyılım Benim-My 20th Century'si (1988) ya da cinsel isteklerini ancak porno dükkanlarında giderebilen 40 yaşlarındaki bilgisayar programcısının yaşamının Noel gecesi tümüyle değişmesini öyküleyen Peter Kern imzalı 'Aşkına Muhtacım-If I Only Have Your Love' (1988) gibi örnekler de beyazperdedeki 'Noel üretimi ve tüketimi'ne ilginç karşılıklar oluşturuyorlar. 1999'un son günlerinde, tam da yılbaşı öncesinde gösterime Random Hearts, uçak kazasında yitirdikleri eşleri tarafından aldatıldıklarını öğrenen kadınla erkeğin, 'Noel öncesinde' birbirlerine aşık olmalarını anlatıyor ve yeni yılla birlikte kahramanlarımızın da yeni bir yaşama başlayacaklarını haber veriyordu. Harrison Ford, filmin finalinde, ışıklandırılmış çam ışıklarının önündeki Kristin Scott Thomas'a 'Noel hediyem sana rastlamak olsun' diyerek beyazperdedeki 'Noel edebiyatına' küçük bir katkı sağlamıştı anımsanacağı gibi. Richard Gere’in hüznü
New York'ta Bir Sonbahar ise Richard Gere ve Winona Ryder'ın yanında 'kanser'i de başrole oturtuyor ve bu romantik, dokunaklı film sonbaharın sararmış yaprakları arasında başlayıp Noel'de son buluyor. Görüldüğü gibi sinema, sinema yeni yıl başlangıçlarını, Noel’leri pek sevmiş ve konu etmekten hiç bıkmamış. Biz de son noktayı, tüm sinemaseverlere, sinemacılara ve okurlarımıza 'Mutlu yıllar!' diyerek koyalım.