Uzak (2002), Nuri Bilge Ceylan’ın yönetmenliğinde, Emin Toprak ve Muzaffer Özdemir’in başrollerini paylaştığı bir mükemmeliyetlik imgesi. (Uzak filmine uyduğu için böyle yazıyorum.)

Fotoğrafçı olarak İstanbul’da yaşamını sürdüren Mahmut’a (Muzaffer Özdemir) gemilerde iş bulmak için, köylüsü Yusuf (Emin Toprak) misafir olur. Başlarda herhangi bir sorun yokken, bu ziyaretin uzamasıyla Mahmut’un rahatsızlıkları da artar.

Nuri Bilge Ceylan’ın, Andrei Tarkovski’nin tarzını sevdiğini ve yönetmen olarak onu örnek aldığını, yarattığı eserlerden de,  kendisinin söylemesiyle de biliyoruz. Ancak bu, hiçbir şekilde kendi sinemasındaki özgünlüğünü ortaya koymasını engellemiyor. Tam tersine bir “Nuri Bilge Ceylan sineması” denilen şeyin oluşmasını sağlıyor. Filmlerinde saatler yavaş işliyor,  diyaloglar az oluyor, nesneler anlam ifade ediyor ve bunun gibi bir sürü özellik birleşince ortaya malum güzellikler çıkıyor.

Filmde çoğu şeyi oyunculara söylettirmek yerine, iyi bir şekilde kamerasıyla anlatıyor. Bu her yönetmenin kolay kolay yapabileceği bir şey değil. Biraz dikkatli izlenirse, çok ince detaylar fark edilip, insanın büyülenmemesinin mümkünü yok. Ayrıca yönetmen iyi bir fotoğrafçı olduğunu belli ediyor ve bu özelliğini çok iyi kullanıyor. Özellikle Nuri Bilge Ceylan’ın İstanbul fotoğraflarını bilen bilir. Hele işin içine bir de, kar motifi katılınca ortaya neler çıktığını “Uzak”da görebiliyoruz. Tabi ki kar, yönetmenimiz için, Yusuf’un yalnızlığını anlatmamız açısından iyi bir araç ve bu işin üstadı da kamera arkasında.

Ayrıca filmi Nuri Bilge Ceylan, hem yazıp hem yönettiği için, doğaçlamaya da oldukça izin verme rahatlığı var. Böylece filmde samimi bir hava yakalanıyor. Tabi ki bunda oyuncu yönetiminin de payı büyük. Genellikle filmlerinde amatör oyunculara ve akrabalarına yer vermesine rağmen, oyuncular harika bir performans gösteriyor.

Filmi çok kalabalık bir ekiple çektiği söylenemez ancak ekibin kalitesi filme de yansıyor. Özellikle filmlerinde çalıştığı sesçisi İsmail Karadaş’ın gerçekten işini harika yaptığı yadsınamaz. Ayrıca Nuri Bilge Ceylan’ın eşi Ebru Ceylan’da filmin sanat yönetmenliğini üstlenmiş.

Filmin Dvd’sinde, kamera arkası bölümü bulunmakta. Bu bölümü izleyince her şey kafanızda çok daha iyi beliriyor. Özellikle Mahmut ve Nazan (Zuhal Gencer) arasında geçen konuşmanın hazırlığını izlediğinizde hepsinin ne kadar rahat olduğunu görüyorsunuz.

İzlemeye başladığınızda “şimdi bir şey olacak, mutlaka bir olay olmalı” gibi beklentiye sahipseniz, bunu kafanızdan silin. Sinemadaki bu ayrımı edebiyatla eşleştirebiliriz. Çoğu yazarın yazdığı klasik öykü tarzı ve Beckett veya Sait Faik Abasıyanık’ın yazdığı durum öyküleri olarak bölersek, Nuri Bilge Ceylan sineması kesinlikle, durum öyküsü tarzına uyduğu söylenebilir. Şüphesiz usta bir yazarın yaptığı betimlemelerle dolu kitabın insanda bıraktığı etkiyi, kamerayla vermek çok zor, ancak “Uzak”’da bu betimlemelerin tadını alır gibi hissediyor insan.

Dünyanın en prestijli ve kaliteli festivali sayılan Cannes film festivalinde, ödül almak, öyle herkesin başarabileceği bir şey değil şüphesiz.”Uzak”, Cannes’da jüri büyük ödülünü almayı başardı ve ayrıca filmin iki ana karakteri en iyi erkek oyuncu ödülünü paylaştı. Yazık ki, Mehmet Emin Toprak bu ödülü alamadan, bir trafik kazasında yaşamını yitirdi.

“Uzak” hakkında bu kadar güzel şey varken, dünya çapında kabul görmüş bir film olmasına rağmen, ülkemizde filmi izleyen sayısı oldukça az. Biz zaten sinemada kaliteli şeyleri pek sevmeyen, üstüne üstlük anlamadığımız halde onun hakkında ileri geri konuşan bir toplum olduğumuz için, bu sonuç şaşırtıcı değil.

Cannes Film Festivali, 2003

"Nuri Bilge Ceylan - Büyük Jüri Ödülü"
"Mehmet Emin Toprak - En İyi Erkek Oyuncu"
"Muzaffer Özdemir - En İyi Erkek Oyuncu"

39. Antalya Altın Portakal Film Festivali 2002

"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Yönetmen"
"En İyi Film"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Senaryo"
"Mehmet Emin Toprak - En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu"
"En İyi Film"

14. Ankara Film Festivali 2002

"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Yönetmen"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Görüntü Yönetmeni"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Kurgu" "Zuhal Gencer Erkaya - En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu"

24. Siyad Türk Sineması Ödülleri, 2000

"En İyi Film"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Yönetmen"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Görüntü Yönetmeni"

22. İstanbul Film Festivali 2003
"En İyi Film"
"Nuri Bilge Ceylan - Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı Yılın En İyi Türk Yönetmeni"
"FIPRESCI Ödülü"

Cinemaya Film Festivali 2003
"En İyi Film"
"Büyük Ödül"

13. Orhan Arıburnu Ödülleri 2002
"En İyi Film"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Yönetmen"
"Muzaffer Özdemir - En İyi Erkek Oyuncu"

39. Chicago Uluslararası Film Festivali, 2003 - Nuri Bilge Ceylan - En İyi 2. Film

25. Montpellier Film Festivali 2003
"Nuri Bilge Ceylan - Altın Antigone"
"Nuri Bilge Ceylan - Eleştirmenler Birliği Ödülü

Beyrut Film Festivali 2003
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Film"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Senaryo"

16. Trieste Film Festivali, 2004 - Nuri Bilge Ceylan - En İyi Film

Mexico City Film Festivali, 2004

"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Yönetmen"
"Nuri Bilge Ceylan - En İyi Görüntü Yönetmeni"