'Balkan filmi' dendiği vakit, bölgenin çatışmalı yapısını gözler önüne seren, kırsalda geçen filmler akla geliyor ilk. Söz konusu bölgenin tarihi, göçler, sürgünler ve çatışmalarla dolu olduğundan böyle bir beklentinin doğması da garip karşılanmamalı. Milcho Manchevski'nin ilk filmi "Yağmurdan Önce" ("Before the Rain", 1994) bölgedeki gerilimi yansıtan, kendini böyle bir perspektiften belli eden bir yapımdı. Yani 'Balkan filmi' imajını karşılıyor ve o coğrafyanın tarihsel gerilimine kişisel hikâyelerle parmak basıyordu. Manchevski'nin son filmi "Gölgeler"in ("Senki", 2007) tavrı ise "Yağmurdan Önce"den biraz farklı gibi görünüyor. Ancak buna rağmen, iki film özünde aynı olguyu, yani Balkanlarda yaşanan faciaların izdüşümlerini anlatıyor denebilir. Fakat büyük farklılıkların da olduğunu inkar etmemek lazım. Zira "Yağmurdan Önce" 'kırsal' bir Balkan filmiyken, "Gölgeler" içinde bulunduğu türün kodlarını ve sembolizmi kullanan, kimi zaman Hollywood yapımlarına çalan 'kentli' bir gerilim filmi.

Balkan tarihine göndermeler dikkat çekiyor

Hikâye, bir kaza geçirdikten sonra tuhaf olaylarla ve insanlarla karşılaşan Lazar'ın başına gelenleri anlatıyor. Lazar'ın hikâyesi birçok sembolik göndermeyle dolu. Mesela hikâyeyle çok da alakalı olmayan karpuzlar –kimi zaman absürd bir biçimde Lazar'ın yatağında beliriyorlar- ya da domatesler, yönetmenin Makedonya'yı temsil ettiğini düşündüğü için filmde yer alan objeler. Filmde yer alan 'arafta kalma' hali de, sık sık karşımıza çıkan tünellerle ifade ediliyor. Filmin Balkanların tarihine yaptığı sembolik göndermeler ise daha da can alıcı. Misal, Lazar'ın kâhyasının eşinin kolundaki doğum izi geçmişte çalınan eriklere bağlanıyor. Bu ise o coğrafyadaki savaşlar sırasında haksız kazanç sağlayanlara işaret ediyor sanki. Lazar'ın babasına bir şeyler çalıp çalmadığını sorduğunda, babasının hepimiz bir şeyler çalıyoruz demesine de dikkat edilmeli elbette. Bunun gibi filmde Hıristiyan mitolojisi de önemli bir noktada duruyor. Filmde görülen ve kimi zaman göze sokulan haçların mevcudiyeti bir kenara, başkarakter Lazar'ın isminin İsa'nın dirilttiği Lazarus'tan gelmesi, söz konusu karakterin özgül durumu hakkında ipucu veriyor.

Yazının başında geçen filmin kentli durumu ise hikâyenin geçtiği mekânla ve filmin türüyle alakalı. Filmin büyük bir bölümü kentte geçiyor. Kurt, yağmur, yaşlı kadın gibi imgeler de filmin bir gerilim filmi olmasıyla ilintili ve türün gereklerini yerine getiren unsurlar. Fakat yine de filmin Makedonya tarihi ile olan organik bağı, Makedon tarihine ve orada yaşanan haksızlıklara ve acılara göndermeler "Gölgeler"i asıl özel kılıyor. Zira, film böyle bir bağlama oturmasaydı, oldukça yavan bir gerilim filmi olmaktan kurtulamayabilir, Hollywood'un 'geçmişin laneti' temasına tutunan basmakalıp gerilim filmleriyle ancak boy ölçüşebilirdi. Neyse ki Manchevski'nin tarihi bir noktayla bağlantı kurması filmi özel bir konuma getirmiş ve böylelikle farklı bir Balkan filminin tohumu atılmış.

Az ama öz filmler çeken Manchevski, "Gölgeler" ile Hollywood filmlerine göz kırpsa da içine doğduğu bölgenin kokusunu taşıyan bir yapım ortaya koymuş. "Gölgeler" hayaletlerle dolu bir film belki, ama yine de filmi farklı kılan bunlardan çok, filmin metaforlardan ve ülkenin tarihinden beslenmesi.

 (7/10)

Kimler İzlemeli?

Farklı bir Balkan filmi izlemek isteyenler.

Gerilim filmi tutkunları.

Kimler İzlememeli?

Karanlık filmlerden hoşlanmayanlar.

Balkan tarihindeki 'göç', 'sürgün' gibi temaları duymak bile istemeyenler.